Prawdopodobnie dzięki propozycji Polskiego Stronnictwa Ludowego (PSL) dot. emerytury bez podatku, idea ta weszła do debaty publicznej[1][2]. Tym samym Władysław Kosiniak-Kamysz, wraz ze swym ugrupowaniem, przyczynili się do rozpowszechnienia jednego z największych podatkowych fake newsów. PSL od dłuższego czasu mówi o likwidacji opodatkowania emerytur, co ostatnio podłapał PiS w ramach swego tzw. Nowego Ładu[3].

Oba ugrupowania albo się mylą, albo próbują nas oszukać, ponieważ prawda jest zupełnie inna.

Zwolennicy tego rozwiązania wydają się mieć całkiem rozsądne argumenty za sobą. Jak pisze Witold Gadomski, ich uzasadnienie można sprowadzić do następujących słów: „emerytury są pochodną składek płaconych przez kilkadziesiąt lat w czasie aktywności zawodowej, a dochody z pracy zostały już wcześniej opodatkowane”[4]. Jednak są to twierdzenie błędne na dwa sposoby.

Jeszcze pro forma dodajmy, że czasem adwokaci tego postulatu wskazują jako przykłady różne państwa. Jednak – jak zobaczymy poniżej – to nie ma żadnego sensu, ponieważ w Polsce obecna sytuacja wynika wprost z jej uwarunkowań historycznych i systemowych. O tym bardziej szczegółowo w następnych akapitach.

Po pierwsze, w rzeczywistości emerytury nie są i nigdy nie były opodatkowane w historii III RP. Podatek dochodowy od osób fizycznych został wprowadzony w 1991 r. W 1992 r. do dochodów z pracy i świadczeń społecznych (czyli np. emerytury, renty, zasiłki) zostało „ubruttowione”, czyli doliczono do nich 20%. Dzięki temu zabiegowi emeryci zaczęli „płacić” podatek dochodowy, jednocześnie otrzymując emeryturę tej samej wysokości, co wcześniej. To prawdziwa emerytura bez podatku.

Oznacza to, że każda obniżka podatku dochodowego w przypadku emerytów to de facto zwiększenie emerytur względem stanu sprzed 1992 r. W naszej historii zrobiono to trzykrotnie: podczas obniżki PIT z 20% do 19%, następnie do 18% i niedawno do 17%.[5] W ten sposób zwiększono emerytury o dodatkowe 3 pkt proc., pomijając wszelkie dodatkowe emerytury czy waloryzacje (Więcej o waloryzacji emerytur w kontekście 13. i 14. emerytury napisałem tutaj).

Co więcej, oznacza to, że zwiększenie kwoty wolnej od podatku (która de facto jest pierwszym progiem podatkowym o zerowej stawce) jest – znowu – zwiększeniem emerytury.

Dlaczego rząd podjął wówczas decyzję o objęciu podatkiem dochodowym emerytur? By zachować spójność systemu. Należy pamiętać, że w 1989 r. rozpoczęła się transformacja systemowa. Rząd musiał dostosować system podatkowy do nowych realiów – realiów gospodarki rynkowej, kapitalistycznej.

Generalnie jedną z zasad systemów podatkowych jest (a przynajmniej powinna być) powszechność opodatkowania, tj. powinno się unikać podatków nakierowanych na małą grupę osób czy przedsiębiorstw. Logiczną konsekwencją tego było wprowadzenie podatku dochodowego od osób fizycznych dla wszystkich. Dlatego w 1992 r. podatek dochodowy zastąpił podatek od funduszu płac całego przedsiębiorstwa. Z powodu podatku od funduszu płac wiele osób nawet nie wiedziało, że od ich wynagrodzenia pobierane jest jakikolwiek podatek.[6][7]

W każdym razie, był to zabieg czysto techniczny, księgowy. Nikomu nie obniżył emerytury (a jak widzimy dzisiaj: wręcz przyczynił się do ich zwiększenia w przyszłości). Do dzisiaj ZUS obliczając wysokość należnej emerytury wylicza kwotę emerytury netto, a następnie dolicza należny podatek. Jedyny podatek dochodowy, jaki płaci emeryt, to za dochód uzyskiwany z innych źródeł, np. pracy[8][9].

Po drugie, w rzeczywistości pieniądze składane na nasze emerytury nie są opodatkowane. Podatek dochodowy płacimy od dochodu, tj. – w uproszczeniu – pensji netto, natomiast składka emerytalna jest częścią pensji brutto, czyli przychodu. To znaczy, że składka emerytalna w rzeczywistości obniża wysokość podatku dochodowego, będąc traktowaną podobnie do kosztu. Można to zweryfikować patrząc na obliczenia z artykułu o kwocie wolnej od podatku lub na swoją deklarację podatkową.

Oznacza to też, że emerytury wręcz powinny zostać rzeczywiście opodatkowane, by było to fair względem innych podatników. Oczywiście nigdy to nie nastąpi z racji geriatryfikacji elektoratu w Polsce – z roku na rok zwiększa się udział osób w wieku emerytalnym w społeczeństwie, co przekłada się na stopniowo coraz większą walkę o głosy tej grupy społecznej.

Musimy zwrócić uwagę na jedną ważną wadę tej propozycji. Jak wspomniano na początku, jedną z najważniejszych zasad systemu podatkowego jest powszechność (oraz równość) opodatkowania. Jest to wręcz zasada konstytucyjna. Jak wskazał Paweł Gruza, podsekretarz stanu w Ministerstwie Finansów w odpowiedzi na interpelację poselską z 24.04.2018 r., Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie wypowiadał się na temat tejże zasady obowiązującej w polskim prawie podatkowym. Patrząc na dotychczasowe orzeczenia TK, możemy mieć solidne wątpliwości czy takie rozwiązanie jest w ogóle zgodne z polską konstytucją.[10] Z drugiej strony, patrząc na poszanowanie prawa przez polskich polityków, możemy się spodziewać, że zaproponują ogromną ulgę czy wyłączenie o skutkach identycznych do likwidacji PIT dla emerytów, by następnie cieszyć się z ominięcia prawa.

Na koniec warto podkreślić jedną rzecz: emerytura bez podatku oznacza nagły wzrost emerytur o 17 pkt proc. Największymi beneficjantami – w kategoriach nominalnych – będą emeryci o najwyższych emeryturach czy emeryci uprzywilejowani, jak np. emeryci mundurowi. Efekt będzie inny, niż chcą zwolennicy tego pomysłu.


Przypisy:

[1] https://www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/artykuly/1449462,emerytura-bez-podatku-kosiniak-kamysz.html

[2] Dodajmy, że jednym z popleczników tego rozwiązania jest prof. Robert Gwiazdowski i jest to kolejne rozwiązanie, które proponuje, a którego nie rozumie, patrz: https://kulturozofia.pl/podatek-przychodowy-rozlozony-na-czesci/. Źródło: https://businessinsider.com.pl/finanse/opodatkowanie-emerytur-to-dodatkowe-koszty-dla-systemu/rnl4h9j

[3] https://wyborcza.biz/biznes/7,147768,26859940,propozycja-pis-na-przedterminowe-wybory-kwota-wolna-30-tys.html

[4] https://alebank.pl/emerytury-bez-podatku-czy-emeryci-bez-podatku/

[5] https://www.rp.pl/Opinie/303049903-Emeryci-nigdy-nie-placili-podatkow.html

[6] https://www.rp.pl/Opinie/303049903-Emeryci-nigdy-nie-placili-podatkow.html

[7] http://www.sejm.gov.pl/Sejm8.nsf/interpelacja.xsp?typ=INT&nr=21961

[8] https://www.rp.pl/Opinie/303049903-Emeryci-nigdy-nie-placili-podatkow.html

[9] http://www.sejm.gov.pl/Sejm8.nsf/interpelacja.xsp?typ=INT&nr=21961

[10] http://www.sejm.gov.pl/Sejm8.nsf/interpelacja.xsp?typ=INT&nr=21961

Jeśli spodobał Ci się powyższy tekst to zapraszam do obserwowania mojego fanpage’u, gdzie będą informacje nt. dalszych publikacji!